Overwatch 2 và hệ thống Perks: quyền lực được nạp lại giữa trận đấu

Phút thứ 4:12 của hiệp hai trên Ilios, một tuyển thủ tank ở vòng loại khu vực Đông Nam Á bấm đổi hero. Anh rời D.Va, chuyển sang Winston để phá hàng thủ đang dựng khiên của đối phương. Cú đổi hero mất chưa đầy hai giây. Khi Winston đáp xuống, thanh tiến trình nội trận của anh quay về cấp 1, và Major Perk mở từ phút 3:40 bốc hơi. Đội chủ nhà thua pha giao tranh, thua điểm kiểm soát, thua luôn hiệp đấu.

Tôi xem lại đoạn băng ấy bốn lần, không để tìm lỗi vị trí, mà để chốt chính xác giây mà sức mạnh bị rút khỏi tay người chơi. Mười năm theo dõi thể thao điện tử, tôi chưa thấy cơ chế nào biến hành động đổi hero — biểu tượng của tự do chiến thuật trong Overwatch — thành một hóa đơn ngầm đắt đến vậy.

Bối cảnh: một tầng sức mạnh mọc lên giữa trận

Blizzard giới thiệu Perks như lớp tiến trình nằm bên trong trận đấu, tách khỏi hệ thống cân bằng hero truyền thống. Thay vì buff hoặc nerf chỉ số gốc của từng tướng, nhà phát hành thêm một tầng nâng cấp mở khóa ngay khi trận đang chạy. Mỗi hero có hai bậc. Minor Perk mở ở cấp hero 1. Major Perk mở ở cấp hero 2. Điểm kinh nghiệm chảy vào từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, hồi máu hay cứu đồng đội. Một hero lên cấp đúng hai lần trong mỗi trận, và mỗi lần lên cấp là một lần người chơi phải chọn giữa các phương án khác nhau.

Cơ chế đổi hero tạo ra một vòng lặp riêng. Người chơi quay về cấp 1 khi đổi, nhưng lần mở khóa thứ hai diễn ra nhanh hơn lần đầu. Blizzard cũng xác nhận các hero mới sẽ được bổ sung perk theo chu kỳ cập nhật mỗi hai mùa giải.

Điểm đáng chú ý nằm ở nhóm perk hồi sinh kỹ năng cũ. Bastion lấy lại Self-Repair, khả năng tự hồi máu từng bị loại bỏ khi Overwatch chuyển sang bản 2. Orisa lấy lại Barrier, tấm khiên từng định hình vai trò của cô ở bản gốc. Những nâng cấp này trả về quyền năng mà giới phân tích gọi là sức mạnh bóng ma — phần năng lực đã bị xóa khỏi game nhưng chưa từng biến mất khỏi ký ức của người chơi chuyên nghiệp.

Phân tích: đường cong quyền lực bị bẻ gãy

Trong mọi mô hình phân tích thể thao điện tử mà tôi từng dùng, sức mạnh của một đội được giả định là tương đối ổn định trong suốt một trận. Người ta có thể nói về đỉnh cao ở giai đoạn giữa trận, về sự suy giảm khi hết nguồn lực, về khoảng thời gian chết sau một pha thua. Nhưng đường cơ sở thì đứng yên. Perks phá vỡ giả định đó. Lần đầu tiên, sức mạnh của một hero thay đổi ngay bên trong trận đấu, và thay đổi theo lựa chọn của chính người chơi.

Nói cách khác, mỗi trận đấu giờ đây tự chạy một bản vá thu nhỏ. Và bản vá đó không được công bố trước, không được kiểm định qua hàng nghìn trận xếp hạng, không có tỷ lệ thắng để đối chiếu.

Hệ quả đầu tiên là hiệu ứng tuyết lở. Đội giành lợi thế sớm sẽ chạm cấp 2 trước, mở Major Perk trước, và dùng chính nâng cấp đó để giữ lợi thế. Lợi thế sinh ra lợi thế. Ở các tựa game đối kháng theo đội, vòng xoáy này thường bị giới hạn bởi thiết kế bản đồ và nguồn tài nguyên cố định. Perks thêm một trục nữa cho vòng xoáy, và trục đó chạy bằng thời gian chứ không bằng vàng.

Bậc hai — cấp hero 2 — nhiều khả năng sẽ trở thành điều kiện thắng thực sự. Tài liệu công bố không định lượng khoảng cách sức mạnh giữa Minor và Major Perk, nhưng lịch sử thiết kế của Blizzard cho thấy các nâng cấp bậc cao thường được dựng để thay đổi cách vận hành của hero, không phải để cộng thêm chỉ số. Một khi Major Perk đủ mạnh để đảo chiều một pha giao tranh, mọi tính toán chiến thuật trước cấp 2 trở thành giai đoạn chuẩn bị. Đội nào hiểu điều đó sớm sẽ chơi để giữ người, giữ mục tiêu, giữ nhịp — thay vì chơi để hạ gục.

Hệ quả thứ hai là chiến thuật tích trữ perk. Vì đổi hero đặt lại cấp về 1 nhưng mở khóa lần sau nhanh hơn, một đội có thể chủ động đổi hero để cắt tiến trình của đối thủ, rồi quay lại hero cũ với tốc độ mở khóa được tăng cường. Đây là hành vi mà không huấn luyện viên nào có thể học được từ băng ghi hình của mùa trước, bởi mùa trước chưa tồn tại khái niệm đó.

Hệ quả thứ ba, và theo tôi là hệ quả bị đánh giá thấp nhất, nằm ở nguồn kinh nghiệm. XP đến từ chơi mục tiêu, từ hạ gục và hỗ trợ, từ hồi máu và cứu đồng đội. Ba nguồn này đều thưởng cho việc có mặt trong giao tranh tập thể. Không có nguồn XP nào thưởng cho việc đi lẻ, ép góc, hay tạo áp lực ở sườn. Lối chơi ám sát, thứ từng là bản sắc của nhiều tuyển thủ DPS hàng đầu, giờ đây bị đánh thuế bằng thời gian. Một người chơi có thể hạ gục nhiều hơn đối thủ, nhưng nếu số pha tham gia giao tranh của anh ta thấp hơn, anh ta sẽ chạm Major Perk muộn hơn. Và trong một trận đấu mà mọi quyết định đều tính bằng giây, chậm ba mươi giây là chậm cả một đợt tiến công.

Cơ chế thưởng XP theo mục tiêu còn củng cố một xu hướng đã tồn tại từ lâu ở Overwatch: giá trị của việc kiểm soát điểm nóng. Trước đây, một đội có thể hy sinh thế trận ở điểm phụ để đổi lấy lợi thế ở nơi khác. Bây giờ, mỗi phút vắng mặt trong giao tranh tập thể đều bị ghi lại thành khoảng cách tiến trình, và khoảng cách đó không thể bù bằng một pha xử lý đẹp mắt. Cấu trúc phần thưởng đang âm thầm định nghĩa lại thế nào là chơi hiệu quả.

Cơ thể không nói dối — nó chỉ nói một ngôn ngữ mà phòng y tế chưa thông dịch. Hệ thống Perks cũng hành xử như một cơ thể: nó phát tín hiệu qua thanh tiến trình, và phần lớn đội tuyển hiện tại chưa có người đọc được tín hiệu đó.

Người đa năng lên giá, chuyên gia mất giá

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở khu vực Đông Nam Á, nơi đội hình mỏng và ngân sách chuyển nhượng thấp, tác động của Perks lên cấu trúc đội hình sẽ đến nhanh hơn ở châu Âu hay Bắc Mỹ. Một đội chỉ có sáu người, trong đó hai tuyển thủ chuyên một hero, sẽ gặp bất lợi kép. Thứ nhất, nếu perk của hero sở trường yếu, họ không thể bù bằng kỹ năng cá nhân như trước. Thứ hai, mỗi lần buộc phải đổi hero, họ mất tiến trình và mất luôn khoảng thời gian quý giá để lấy lại.

Tuyển thủ chơi được nhiều hero trong cùng một vai trò trở thành tài sản chiến lược. Khả năng đổi hero rời khỏi vị trí phương án dự phòng. Nó trở thành một phần của kế hoạch trận đấu, được tính từ trước, gắn với từng mốc thời gian.

Tôi từng viết rằng bóng đá đếm từng ca rách gân kheo bằng máy chụp cộng hưởng từ, còn esports sống trong bóng tối y học riêng của nó. Bây giờ có một phiên bản khác của vấn đề đó. Bóng đá có hàng thập kỷ dữ liệu để biết một cầu thủ mất bao lâu mới trở lại đỉnh phong độ. Esports vừa tạo ra một biến số sức mạnh mới, và chưa có ai đo được nó.

Toàn bộ hệ thống hiện chưa có một tỷ lệ thắng, tỷ lệ chọn hay tỷ lệ cấm nào được công bố. Các đội tuyển đang bước vào một vùng tối, nơi chiến lược tối ưu chỉ tồn tại dưới dạng phỏng đoán. Trong bóng đá, người ta mất khoảng ba đến sáu tháng để xác lập lại chuẩn mực sau một thay đổi luật lớn. Ở esports, nơi một mùa giải chỉ kéo dài vài tháng, khoảng thời gian học hỏi đó có thể chiếm trọn một mùa.

Góc nhìn ngược: rủi ro thật nằm ở chỗ khác

Phần lớn phản ứng tôi đọc được xoay quanh chuyện perk nào mạnh, perk nào lỗi. Tôi cho rằng đó là hướng tranh luận sai.

Perks không phải một phát minh cô lập. Paladins đã chạy hệ thống loadout từ lâu. Apex Legends dùng khiên tiến hóa. Fortnite từng cho người chơi nâng cấp vũ khí theo trận. Những hệ thống này đều sống sót và đều tìm được chỗ đứng trong hệ sinh thái thi đấu của chúng. Nếu chỉ nhìn vào tiền lệ, rủi ro cân bằng của Perks nằm ở mức trung bình, không phải thảm họa.

Rủi ro thật nằm ở ba điểm khác.

Điểm thứ nhất là khóa bản vá. Các giải đấu LAN thường chốt phiên bản game trước ngày thi đấu vài tuần để bảo đảm công bằng. Perks được cập nhật theo chu kỳ hai mùa giải. Chỉ cần một lần cập nhật rơi vào khoảng giữa vòng bảng và vòng loại trực tiếp, ban tổ chức sẽ phải chọn giữa hai lựa chọn đều khó chịu: thi đấu trên phiên bản cũ với hệ thống perk lỗi thời, hoặc cập nhật giữa giải và chấp nhận rằng các đội đã chuẩn bị cho một trò chơi khác.

Điểm thứ hai là khả năng đọc trận đấu của khán giả. Overwatch vốn đã khó theo dõi. Người xem phải bám đồng thời vị trí sáu hero, trạng thái ultimate, thời gian hồi kỹ năng. Thêm hai cấp perk cho mỗi hero nghĩa là bình luận viên phải truyền đạt thêm một tầng thông tin mà lớp hiển thị hiện tại chưa thể hiện rõ. Nếu khán giả không biết vì sao pha giao tranh đổi chiều, họ sẽ rời đi. Lịch sử truyền thông thể thao điện tử cho thấy khán giả bỏ giải vì không hiểu chuyện gì đang diễn ra nhanh hơn vì thấy trò chơi dở.

Điểm thứ ba, và đây là điều tôi chưa thấy ai đề cập, là việc Perks có được bật trong chế độ thi đấu chuyên nghiệp hay không. Tài liệu công bố chỉ giải thích cơ chế. Không có dòng nào xác nhận Overwatch League hay các sự kiện quốc tế sẽ dùng hệ thống này. Nếu ban tổ chức quyết định tắt Perks ở đấu trường chuyên nghiệp, toàn bộ phân tích cạnh tranh phía trên trở thành một bài tập lý thuyết.

Cả một tầng chiến thuật mới đang tồn tại lơ lửng, chờ một thông báo từ nhà phát hành để biết nó có thật hay không. Trong lúc đó, các đội buộc phải chuẩn bị song song hai kịch bản: một có Perks, một không. Đó là chi phí nhân sự thật, trả bằng giờ phân tích của ban huấn luyện, không phải bằng lời hứa về chiều sâu chiến thuật.

Song song đó, cộng đồng Overwatch đã trải qua nhiều thay đổi cấu trúc kể từ ngày bản 2 ra mắt. Một bộ phận người chơi lâu năm vẫn chưa nguôi cảm giác rằng bản gốc bị đơn giản hóa. Với nhóm này, Perks có thể được đọc như thay đổi lớn tiếp theo, hoặc như một nỗ lực kéo người chơi quay lại bằng cơ chế thưởng theo phiên chơi. Cả hai cách đọc đều có cơ sở, và cả hai đều ảnh hưởng đến việc hệ thống này có được chấp nhận hay không.

Điều đáng theo dõi

Khi các giải lớn chốt bản vá, tôi mở lại bộ hồ sơ và đếm. Lần này thứ tôi đếm không phải những ca rách cơ, mà là số trận đấu chuyên nghiệp bị định đoạt bởi một lựa chọn perk ở phút thứ ba.

Blizzard đã trao cho mỗi người chơi thêm hai quyết định trong mỗi trận. Với một tuyển thủ chuyên nghiệp thi đấu ba trăm trận một năm, đó là sáu trăm quyết định mới, không có băng ghi hình tham chiếu, không có mô hình dự báo, không có ai ở phòng phân tích phía sau để đối chiếu. Trong khi đó, mọi thứ khác trong trận đấu vẫn được đo bằng giây, bằng mét, bằng phần trăm tài nguyên.

Vậy câu hỏi tôi mang theo vào mùa giải tới rất đơn giản: nếu hệ thống này thực sự quyết định kết quả các trận đấu lớn, ai sẽ là người đầu tiên dám công bố dữ liệu chứng minh điều đó — và liệu giới huấn luyện có chịu mở cuốn từ điển mới này ra đọc, hay tiếp tục để cơ thể của trò chơi tự viết nó trong bóng tối?